• Özel Bilgi

    Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Harita ve Co?rafya(2)

    21.03.2019 作者:Wang Yao

    ?ki ?ehrin Hikayesi: Yeni Aksu ve Eski Aksu

    Çin, ikiz ?ehir ya da kentsel y???lma gibi durumlara hiç yabanc? de?ildir. Örne?in, Hubei Eyaleti’ndeki Xiangfan ?ehri, bir zamanlar Xiangyang ve Fancheng olan ?ehirlerin bir araya gelmesiyle, Wuhan (ayr?ca Hubei'de) Wuchang, Hanyang ve Hankou'nun birle?mesiyle olu?mu?tur. Qing Hanedanl???nda, Xinjiang boyunca Urumçi (Gongning yerle?imini ve eski ?ehri içeren) ve Ka?gar (Laining ile eski ?ehri içeren) gibi birçok ikiz ?ehir ortaya ç?kt?. Aksu, Yarkent, Yengisar, Kuçar, Hotan ve Barkol da iki ilin birle?mesinden olu?uyordu. Xinjiang'daki Qing yerle?im bölgeleri ço?unlukla ?mparator Qianlong döneminde kuruldu. Bu yerler, daha çok Mançu ve Han askerleri ile iç bölgelerdeki Çinli tüccarlar taraf?ndan kullan?ld?. Bu arada, eski ?ehirler Uygur halk? taraf?ndan kullan?l?yordu. Bu ?ekilde, Qing Hanedanl??? döneminde, Xinjiang’?n “ikiz ?ehirleri” nde, çok say?da kültür, ?ehir surlar? taraf?ndan ayr?lsa da, birbirlerine çok yak?n bir ?ekilde ya??yorlard?.

    Birinci Afyon Sava??'ndan sonra Xinjiang'a sürülen bir Qing bilim adam? olan Lin Zexu'nun, May?s 1845'te bir günde Aksu'yu geçti?i söylenir. Oraya giderken, yolun kenar?nda, yerel bir çiftli?in yan?nda çömelmi? ve bölgenin ünlü kavunlar?n?n bir k?sm?n?n tad?na bakm?? olabilir. Aksu'ya vard?ktan sonra iki ayr? ?ehir ke?fedecekti: Eski Müslüman ?ehri ve yeni Qing yerle?imi. Haziran 2015'te Aksu'nun eteklerinde bir meyve bahçesini ziyaret etti?imde kendimi, yeni toplanm?? taze ve lezzetli karpuzlar ve Hamu kavunlar?n? yerken buldum. Daha sonra, Lin Zexu'nun o gün görece?i ikiz yerle?im yerlerinin izlerini arad???m ?ehre do?ru yol ald?m.

    1845'te (?mparator Daoguang'?n saltanat?n?n 25. y?l?), Lin Zexu dört y?ld?r sürgündeydi ve imparator taraf?ndan yeniden atanmay? bekliyordu. Burada geçirdi?i süreyi ?öyle anlatt?: "?lk önce Müslüman kentine geldim; burada mimarisi Han konutlar?ndan oldukça farkl? olan geni? bir han buldum. Gece konaklamak için buray? seçtim. Wu Qiao (daha sonra Aksu Genel Sekreteri), onu Han ?ehri Baicheng'e kadar takip etmeden önce bir süre sohbet etmeye geldi. Bu yerle?im Müslüman ?ehri ile ba?lant?l?yd?; Bakanlar ofisi o kadar büyük de?ildi.” Burada bahsedilen Müslüman ?ehir, o zamanlarda da ?anl? bir tarihe sahip olan eski Aksu ?ehridir. "Han yerle?imi" ise, yaln?zca bir yüzy?ldan daha az bir süre önce ?mparator Qianlong döneminde yap?lm??t?.

    Resim 93 : Urumçi’de bulunan Lin Zexu heykeli

    Resim 94 : Qing Hanedanl??? “Genel Xinjiang Atlas?”nda Aksu

    94. resimde gösterildi?i gibi, Aksu’nun “ikiz ?ehir” düzeni, Qianlong döneminde çoktan ?ekillenmi?ti. Do?u taraf? "Müslüman ?ehri", bat? taraf? "Aksu ?ehri" olarak etiketlenmi?tir. Müslüman ?ehri, kuzeydeki bir e?im boyunca in?a edilmi?tir ve yerliler taraf?ndan “s?rt” olarak bilinmektedir.

    Qing hanedanl???n?n i?galinden önce, Xinjiang’da uzun y?llar boyu Uygur halk? ya?ad?. Bununla birlikte, uygun nakliye ko?ullar? sayesinde, Çin’in iç kesimleri ve Orta Asya’dan gelen tüccarlar?n ürünlerini satmak için popüler bir yer haline geldi. Her çar?? günü pazarlar, “göz alabildi?ince istiflenmi? ticari mallara sald?ran insanlar”dan olu?uyordu. Bu s?rt, Qing belgelerinde ?öyle aç?klanm??t?r: “En az bir düzine zhang yüksekli?indeydi. Üst taraf? düz ve pürüzsüzdü, yan taraflar? ise kaba duvarlarla çevriliydi. ?çerisinde herhangi bir bitki bar?nm?yordu. Etrafta kumta??ndan ba?ka bir?ey yoktu.” 1845 y?l?nda, bir yemek sonras? Lin Zexu ve Wu Qiao, bu s?rt?n ucuna kadar t?rmand?lar. Lin, daha sonra buradan “20 li’den fazla görülebildi?i”ni notlar?na ekledi.

    Aksu, birçok mal?n üreticisi konumundayd?: “Tarlalar? geni? ve bereketliydi. Susam, arpa, bu?day, pirinç, fasulye, dar? ve pamuklu mahsuller, alt?n bulutlar gibi tepeleri kaplam??t?. Meyve bahçeleri ?eftaliler, kay?s?lar, dutlar, armutlar, narlar, üzümler ve çin kestaneleri ile dolup ta??rken, bu bolluk yerel çiftçilere büyük zenginlik sa?lam??t?. ?nek, koyun, deve ve atlar gibi çiftlik hayvanlar?, sürü halinde yak?ndaki meralarda otlat?l?rlar. Bu ?ehir, özellikle ye?imden heykeller yapan heykeltra?lar ve her türlü ayr?nt?ya dikkat ederek alet edevat yapan yetenekli zanaatkar toplulu?u olarak biliniyordu.

    Resim 95 : Jiaqing Hanedanl??? "Bat? Haritas?”nda Aksu

    94. resimdeki "Aksu ?ehri" etiketi, ?mparator Qianlong döneminde yap?lan Han yerle?imine aittir. Mançu dilinde yaz?lm?? Qing saray? belgelerine göre, Qing birlikleri, ?mparator Qianlong hükümdarl???n?n 24. y?l?nda(1750) Aksu'ya geldiklerinde, hemen bir yerle?im kurmam??lard?r. Bunun yerine, eski kentin eteklerinde çad?rlarda ya?ad?lar. Qianlong saltanat?n?n 31. y?l?nda (1766), Qing saray?yla yak?n ba?lara sahip yerel bir Uygur soylusu olan Setibu Baledi, eski kentin bat?s?ndaki avlusunu Mançu ve Han birliklerine ba???lad?. Ayn? y?l, Qing saray?, merkezinde bu avlunun bulundu?u yeni ?ehri in?a etmeye ba?lad?. Bu yeni yerle?im yeri, 94 ve 95. resimlerde gösterildi?i gibi gerçekte de kare idi. ?ehrin surlar?, her iki tarafta 35 zhang yüksekli?inde; dört kenar? toplamda 140 zhang’l?k bir uzunlu?a sahipti. Qing ölçüm sisteminde, bir zhang 3.2 m'ye e?de?erdi. Bu nedenle ?ehir, 12.544 m2’lik bir alana sahipti ve her bir kenar? 112m uzunlu?undayd?.

    Resim 96 : Guangxu Hanedanl??? “Resimli S?n?rlar Dergisi”nde Aksu

    95. resimde gösterildi?i gibi, Aksu'nun düzeni ?mparator Qianlong döneminde oldu?u gibi, ?mparator Jiaqing döneminde de ayn? kald?. Yeni yerle?im alçakta bulundu?undan, su bask?nlar?na oldukça yatk?nd?. 1811 y?l?n?n Nisan ve May?s aylar?nda (?mparator Jiaqing'in saltanat?n?n 16. y?l?), yeni ?ehri, ?iddetli ya?mur f?rt?nas? sebebiyle su bast? ve buras?, yeniden in?a edilmek zorunda kald?. Elli y?l sonra, ?mparator Xianfeng saltanat?n?n 10. y?l?nda, ?ehir bir kez daha in?a edildi. Qing Hanedanl??? adetlerine uygun olarak, dört ?ehir kap?s?ndan her birine, a?a??daki ifadelerle yaz?lm?? bir süs tahta ç?tas? hediye edildi: "Sava? Zaferi", "Yard?msever Kar??lama", "Bat? Fethi" ve "Bat? Bar??? ".

    Lin Zexu'nun 1845'te geçti?i, tasar?mlar?, yerel halk? ve tarihçeleri bak?m?ndan birbirinden tamamen farkl? olan ikiz ?ehirler yukar?da tarif edildi?i gibiydi. ?mparator Qianlong devrinde kurulan yeni yerle?im, Wensu ?lçesinin kuzeybat?s?nda bulunmaktayd?. Wensu ?lçesi No. 1 Ortaokulu, Wensu ?lçesi Hastanesi ve Wensu ?lçesi Tah?l Bürosu gibi kurulu?lar?n büyük ço?unlu?u, Qing Hanedanl???’n?n yeni yerle?im sahas?nda in?a edilmi?tir.

    Daha sonra güney Xinjiang, Yakup Bey önderli?indeki isyanlardan oldukça etkilendi. Bu isyanlar, Qing birlikleri taraf?ndan bast?r?ld??? zaman, Aksu kentinden geriye sadece harabeler kalm??t?. ?ehrin duvarlar? tamamen y?k?lm?? ve burada kalanlar?n hayat?, bir süreli?ine oldukça çetin geçmi?tir. 96. resim, Guangxu saltanat?n?n (1883) dokuzuncu y?l?na ait bir Aksu haritas?d?r. Bu noktada, iki ?ehir zaten k?smen yeniden in?a edilmi?ti. Qing saray yetkilisi Shakedulinzhabu'nun o zamanlar Aksu'yu ziyaret etti?i söyleniyor. S?rt?n ete?inde Longwang Tap?na?? ve Yangzheng Akademisi; pazarlarda sebze, meyve, bal?k ve et gibi iç kesimlerde rahatça görülen her ?eyi bulabiliriz. Birkaç y?l sonra Aksu, sava??n olu?turdu?u y?k?m?n oldukça ötesine geçti ve eski refah?na tekrardan kavu?tu.

    Ancak, Guangxu saltanat?n?n sonuna kadar, Müslüman ?ehri Aksu'dan sadece birkaç yap? ayakta kalabildi. 1939'da, bu bölgedeki Qing yerle?imleri yava? yava? y?k?ld?. Bugün, iki ?ehrin tamamen birbirinden farkl? kültürleri, mimari stilleri, etnik yap?lar? ve dini inançlar? ile bir arada bulunan eski yap?s?n?n yerini tamamen yeni ve modern bir ?ehir ald?.

    Lin Zexu'nun 1845'te ziyareti ve birkaç tarihi belgeden ba?ka ikiz ?ehirlerden hiçbir iz kalmad?. Her?eye ra?men, besleyici güne? ????? alt?nda, Aksu'nun ünlü kavunlar? eskisi gibi dolgun ve lezzetli bir ?ekilde yeti?meye devam etti.

    Kaynakça

    • Lin Zexu’nün Resmi Raporlar?, Kamusal Belgeleri ve Günlük Yaz?lar?, Sun Yat-sen Üniversiteyi Yay?nevi, 1985

    • Bat?’dan Manzaralar ve Sesler, Japon "Kansei" döneminin 12. y?l? bask?s?

    • Wensu ?lçe Gazetesi, Sun Yat-sen Üniversitesi Yay?nlar?, 1993.
    766捕鱼下载 从亿棋牌官网下载| 赌博软件| 提现棋牌首页| 炸牛牛下载| 787棋牌首页